Poslugiwanie sie poprawna polszczyzna to niewatpliwie wazny element kultury jezykowej, który warto
dobrze sobie przyswoic, aby mówic i pisac przejrzyscie, zrozumiale, poprawnie i atrakcyjnie. Niniejszy
ciekawnik jest swego rodzaju rankingiem najczesciej popelnianych bledów i pojawiajacych sie watpliwosci
jezykowych, a takze skarbnica wskazówek dotyczacych tego jak mówic oraz tego, czego lepiej sie
wystrzegac.

1. Wziasc vs wziac

W slowniku jezyka polskiego nie wystepuje czasownik wziasc. To bodajze najczesciej spotykany blad
w mowie i pismie jezyka polskiego. Wyszukiwarka google odnotowuje ponad 2,5 miliona stron, na
których uzyto blednego zapisu czasownika wziac. Dosc czeste uzycie slowa wziasc jest prawdopodobnie
wynikiem analogii do takich czasowników, jak np. posiasc, usiasc lub trzasc, podczas gdy ten czasownik
zbudowany jest podobnie jak zajac, wyjac, zdjac. W razie watpliwosci warto zamienic to slowo na
rzeczownik – wziecie a nie wziescie.

2. Maslo maslane

Maslo maslane to potoczne okreslenie tzw. pleonazmów, a wiec wyrazen niepoprawnych, w
których jedna czesc wypowiedzi zawiera te same tresci, które wystepuja w drugiej czesci. Najczesciej
pojawiajace sie pleonazmy to:

- tylko i wylacznie – uzywane jest czesto nieswiadomie, w oficjalnej polszczyznie nalezy uzyc albo
pierwszego zwrotu, albo drugiego. Oba oznaczaja bowiem to samo. A wiec uzywajmy wylacznie slowa
tylko lub tylko slowa wylacznie;

- okres czasu – pamietajmy, ze okres to miara czasu, a zatem powiazanie okresu z czasem jest
maslem maslanym. Zdecydowanie bardziej bezpieczne w kontekscie poprawnosci jezykowej jest uzycie
wyrazenia w tym czasie lub w tym okresie;
- w dniu dzisiejszym – uwaza sie, ze wyrazenie to upowszechnilo sie dzieki politykom, którzy
chcieli, aby ich wypowiedz brzmiala bardziej oficjalnie i dostojnie. Znacznie lepiej powiedziec jednak: dzis
podejmiemy decyzje w sprawie... Ta sama zasada dotyczy pleonazmu w miesiacu styczniu, marcu itd.
Zamiast tego powiemy: w styczniu, marcu itd.

- w kazdym badz razie – niniejsze wyrazenie jest uznawane za niepoprawne i nalezy sie go
wystrzegac. Jest to skrzyzowanie wyrazen w kazdym razie z badz co badz. W jezyku oficjalnym najlepiej
jest uzywac w kazdym razie.
- inne, równie czesto spotykane, bledy pleonastyczne to: fakt autentyczny, potencjalne mozliwosci,
kontynuowac dalej oraz cofac (sie) do tylu.

3. Tak dobrze, tak zle

Jaki moze byc argument? Moze byc przekonujacy badz przekonywajacy, ale juz na pewno nie
przekonywujacy. Ta ostatnia forma uznawana jest przez jezykowców za niepoprawna bedaca
skrzyzowaniem dwóch pierwszych form.

Tworzywo sztuczne to plastik lub plastyk, choc forma plastyk ma charakter dwuznaczny, poniewaz
tak okreslany jest artysta plastyk, dlatego dla wiekszej jasnosci uzywac nalezy wyrazu plastik.

Oryginalny czy orginalny? Jedynie poprawna forma to oryginalny - wyraz ten czytac mozemy jednak
w dwojaki sposób - zarówno oryginalny, jak i orginalny.

Wlaczac czy wlanczac swiatlo? Poprawny czasownik to wlaczac. Mimo tego, ze niepoprawny czasownik
wlanczac jest dosc rozpowszechniony to nie zostanie w najblizszym czasie zaakceptowany przez Rade
Jezyka Polskiego, m.in. dlatego, iz jest to fonetyczny i bledny wariant czasownika wlaczac (mówimy
wlonczac a nie wlanczac).

Poszedl po najmniejszej linii oporu czy poszedl po linii najmniejszego oporu? Jedynie poprawna
konstrukcja to isc po linii najmniejszego oporu. Chodzi tu bowiem o najmniejszy opór, a nie o
najmniejsza linie.
4. Wspólczesna komunikacja

W literackiej polszczyznie wyslemy komus wiadomosc SMS. Mniej oficjalnie SMS-a a nawet
wiecej SMS-ów. Wysylamy badz dzwonimy pod numer a nie na numer. Ponadto jedynie akceptowalna
przez purystów jezykowych forma listu elektronicznego jest e-mail (nie: email, mejl, imejl). I tu mozemy
wyslac e-maila pod lub na czyjs adres poczty elektronicznej. Potocznie jednak mozemy pisac mejle, co
zaakceptowala juz Rada Jezyka Polskiego.
5. Slowa, slowa, slowa

niepoprawne poprawnie
swetr, ubrac swetr (regionalizm malopolski)
sweter, wlozyc (zalozyc) sweter lub ubrac sie w sweter
loda
oficjalnie nalezy uzywac rzeczownika lody (liczba mnoga); powiemy zatem: kup mi prosze lody
waniliowe (nawet jesli mamy na mysli jedne lody na patyku)
wek (dluga bulka)
weka nie mam przy sobie
garnitura
garnituru, ale juz krawata
poprostu po prostu
napewno
na pewno
na prawde
naprawde (jako rzeczywiscie)
poszlem, wyszlem
poszedlem, wyszedlem
ogladnac (regionalizm malopolski)
obejrzec, np. film
perfuma (regionalizm podkarpacki)
perfumy, np. ile kosztuja te perfumy? (tylko liczba mnoga)
wychodzic na pole (regionalizm malopolski)
lepiej jest wychodzic na zewnatrz badz na dwór, szczególnie poza malopolska - pozwoli to
uniknac nieporozumien
na dworzu
na dworze
internet Internet (Internet jako siec globalna jest
bowiem nazwa wlasna)
pora (warzywo)
por, np. salatka z porem
penseta peseta
standart, standartowy
standard, standardowy
wogóle
w ogóle
dzisiej dzisiaj
karnister kanister
ztad, z tamtad stamtad
stad, stamtad (ale juz np. z powrotem)
Europa Srodkowowschodnia
Europa Srodkowo-Wschodnia
tranzakcja transakcja
pisac cos z duzej litery
pisac cos duza lub wielka litera


6. Wszechobecne skróty

Zrozumienie zasad interpunkcji, jakimi nalezy sie kierowac podczas poslugiwania sie skrótami
bywa cenna, tym bardziej, ze wiele osób popelnia w tej materii bledy.

przyklady rozwiniecie skrótów
zasada dr, mgr, vs, nr, wg
doktor, magister, versus, numer, wedlug
W jezyku polskim wszystkie skróty, które zawieraja koncowa litere pelnej
nazwy nie nalezy konczyc kropka. Z kropka napiszemy juz jednak prof., str., itp.
dra lub dr., nru lub nr., pktu, pkt.
doktora, numeru, punktu
Piszemy natomiast z kropka skróty, które nie zawieraja koncowej litery
pelnej nazwy.
pon., wt., sr., czw., pt., sob., niedz.
dni tygodnia
W literaturze spotyka sie kilka róznych form skrócenia poszczególnych dni
tygodnia, ten wydaje sie byc najbardziej zrozumialy
tys., os., lac.
tysiace, osiedle, lacinski
Dosc czesto spotyka sie w sieci a nawet w prasie blednie utworzone skróty,
takie jak tys. czy os. Nalezy bowiem pamietac, ze skracamy forme pisana slowa, a nie jego wymowe.
godz. / min
godzina / minuta
W przypadku skrótu godz. nie ma watpliwosci, ze nalezalo postawic
kropke, analogicznie powinno to wygladac wzgledem minut - jest to jednak wyjatek, patrz ponizej.
kg, mm, m, ha, V itp.
kilogram, milimetr, metr, hektar, wolt, itp.
Zazwyczaj skróty nazw wag, miar i innych wielkosci fizycznych nie sa
zakonczone kropka. Ponadto piszemy je z odstepem, np. 7 kg a nie 7kg.
mld, mln
miliardy, miliony
Skróty te we wszystkich kontekstach skladniowych wystepuja w tej samej
formie, dlatego nie stawiamy po nich kropki. Natomiast tys. piszemy juz z kropka.
PS, P.S.
postscriptum Dopuszczalne sa dwie mozliwosci pisania
postscriptum - z kropkami lub bez, jednak zawsze duzymi literami.

7. Czastki

Czastki pseudo-, super-, ultra-, mega-, eks- maja laczna pisownie. Poprawne sa zatem slowa:
pseudokibic, pseudoliberalizm, supertalent, supermodelka (ale juz top modelka), ultraszybki,
megabitowy... Nie sa zatem poprawne takie formy jak np. pseudo-klasa czy eks-maz.

8. Liczby slownie oraz lata

Zapis liczb, szczególnie duzych liczb bywa niejednokrotnie duzym wyzwaniem. Czy nalezy pisac
je razem, jak potraktowac to, co jest po przecinku? Dla przykladu, jaki bedzie zapis slowny kwoty
1764,35 zl? Slownie kwota ta bedzie miala postac: jeden tysiac siedemset szescdziesiat cztery zlote i
trzydziesci piec groszy; na przelewach stosuje sie takze taki zapis: tysiac siedemset szescdziesiat cztery
zlote 35/100.

9. Symbole i jednostki

Nasz ranking zamyka problem zapisu znaków niefonograficznych.

przyklad okreslenie
zasada Dynamika wzrostu polskiego PKB wyniosla 106,6%.
procenty nie rozdzielamy przerwa (spacja)
Srednia temperatura na Ukrainie w lipcu wyniosla
25°C.
stopnie Celsjusza - odnosi sie równiez do stopni Fahrenheita oraz
szerokosci geograficznej
nie rozdzielamy przerwa (spacja)
Mam 120$ ale tylko 10€. dolar (USD) i euro (EUR)
piszemy bez spacji bezposrednio po kwocie. Inaczej wyglada to w j.
angielskim.
10. Wskazówki redakcyjne

Liczby. Jezeli chcemy zwiekszyc czytelnosc liczb skladajacych sie z ponad czterech cyfr
(chyba, ze w kolumnie znajduja sie liczby czterocyfrowe i dluzsze), rozdzielamy tysiace, miliony, miliardy
itd. twarda spacja (ctrl+shift+spacja). Przyklady: Polske zamieszkuje 38 518 080 ludzi; aktywa tej
mikrofirmy nie przekraczaja 49 400,- PLN. W polskiej typografii nie nalezy uzywac do rozdzielania kropek
ani przecinków. Przecinek zarezerwowany jest wylacznie do rozdzielenia jednosci od ulamka dziesietnego.
Oczywiscie cyfry po przecinku bez wzgledu na liczba cyfr nie przedziela sie juz niczym.

Sieroty. Sieroty to w zargonie edytorskim (DTP) jednoliterowe spójniki i przyimki znajdujace
sie na koncu wiersza tekstu. Z uwagi na estetyke i czytelnosc (w szczególnosci, gdy tekst jest
wyjustowany) nalezy unikac sierot poprzez przenoszenie jednoliterowych przyimków i spójników do
nastepnego wiersza.

Kropka. Kropki nie stawia sie m.in. po tytulach ksiazek, naglówkach w gazetach i
czasopismach oraz tematów (np. lekcji). Ta sama zasada dotyczy tytulów rozdzialów, podrozdzialów czy
tez paragrafów, jednak tu dowolnosc jest wieksza - mozna postawic kropke, jezeli poczatek tego tytulu
jest napisany wielka litera.

Data i godzina. Generalnie istnieje kilka mozliwosci na przedstawienie dat oraz godziny: Oto
one:

przyklady dat (okresu od do)
uwagi przyklad zapisu daty
8.05–14.07.2008 W jezyku polskim w I przypadku stosujemy
pólpauze oraz nie stawiamy odstepów, w II przypadku zamiast kropki mozemy skorzystac z odstepów,
gdy stosujemy liczby rzymskie (miesiace). Dodatkowo warto wiedziec, ze w pismie jak i w mowie bledne
bedzie wyrazenie: Jest 3 luty 2008 r. Powinno byc lutego. Dlaczego? Poniewaz w domysle mówi sie, ze
jest trzeci dzien lutego 2008 roku.
4.07.2008
8 V–14 VII 2008 4 VII
2008
8 maja–12 lipca 2008 4
lipca 2008
6–15.07.2007 2008-07-04
6–15 VII 2007 4.07.2008
r. (r. poprzedza przerwa) 6–15 lipca 2007

lata 20. (a nie lata '20 czy tez 20-te)

Autor: Andzelika Mis
ciekawnik.pl